Mensen hebben een vreemd beeld van kunstenaars. Al te vaak worden ze aanzien voor hautaine, enigszins wereldvreemde wezens die wat opgesloten vertoeven in uitsluitend naar zichzelf verwijzende hersenkronkels. Deze bestaan, wellicht, maar het is een minderheid.
Hedendaagse kunstenaars zijn verre van wereldvreemd. Velen zijn zich goed bewust van maatschappelijke verschuivingen, en aarzelen niet deze al dan niet expliciet tot voorwerp van hun kunst te gebruiken. Het vergt soms enige moed, ook al schuwen ze dit woord. Een mooi voorbeeld hiervan is Annelies Van Damme, die ik op de Biënnale van de Schilderkunst in het MUDEL ontdekte waarbij ik prompt op atelierbezoek trok. Een merkwaardige kunstenaar van wie we nog veel kunnen verwachten.
Kunst is bij uitstek een manier om contact te leggen, tussen kunstenaars en hun publiek, maar evengoed tussen kijkers onderling. Het is wat de Franse kunsthistorica Estelle Zhong Mengual de ‘esthetiek van de ontmoeting’ noemt, en die we in deze editie bij talrijke kunstenaars terugvinden, van het beeld dat Johan Tahon van Vincent Van Gogh maakte, en die bewust uitnodigt om er op de schoot te gaan zitten, tot de nieuwe reeks van Amber Geuns die de kijker meetrekt in haar fantasie, al schuilen daar onvermoed veel diepere lagen in.
Deze nieuwe relatie tussen kijker en maker tekent de hedendaagse kunst. Volgens de tien jaar geleden overleden kunstfilosoof Arthur Danto stelt de nieuwe verhouding de definitie zelf in vraag van wat kunst is. Volgens Danto luidt deze beweging het ‘einde van de kunst’ in, waarmee hij bedoelt dat het grote, Hegeliaanse narratief van de kunstgeschiedenis tot een einde komt. In dit nummer gaan we dieper in op deze uitdagende gedachte.
In ieder geval vervalt met deze beweging het begrip van kunst als nauw afgebakende, elitaire praktijk. Meer diverse vormen van kunst worden al dusdanig aanvaard, en kunstenaars die doorheen de geschiedenis niet als kunstenaars werden aanschouwd, omwille van gender, ras of stijl, worden eindelijk volwaardig ingesloten in de kunst. De discriminatie tegen bijvoorbeeld vrouwelijke kunstenaars is aan het verdampen, en gelukkig maar. Het is echter de vraag of de inhaalbeweging voltooid is. Samen met Wendy Serraris van ‘het initiatief ‘Vrouwen in kunst en geschiedenis’ buigen we ons over de huidige status van de vrouw in de kunst. Daaruit blijkt alvast dat er nog een weg is af te leggen.
Niettemin daagt langzamerhand een nieuw beeld op van wat kunst kan zijn, en kan betekenen. Het is een beeld waarin kunst nieuwe zienswijzen aanreikt om naar de maatschappij te kijken, nieuwe standpunten en inzichten waarin onvermoede mogelijkheden huizen. Als tegengewicht misschien, voor een maatschappij die meer en meer verkrampt en verkilt.
Ik durf te hopen dat het bescheiden blad dat u nu in handen heeft hiertoe kan bijdragen, al is dit eerst en vooral de mérite van de kunstenaars die erin verschijnen, en die ons zoveel te bieden hebben aan nieuwe inzichten, nieuwe manieren van zien.
Leave a Reply